نظریه مشورتی شماره 7/1403/631 مورخ 1404/01/26 حدود صلاحیت دادگاه صلح و دادگاه عمومی حقوقی، نحوه رسیدگی به دعاوی و جرائم مختلف، و آثار ناشی از تغییر نصاب یا خواسته در جریان دادرسی

خلاصه: موضوع استعلام مربوط به حدود صلاحیت دادگاه صلح و دادگاه عمومی حقوقی، نحوه رسیدگی به دعاوی و جرائم مختلف، و آثار ناشی از تغییر نصاب یا خواسته در جریان دادرسی است. اداره کل حقوقی قوه قضاییه با استناد به مواد 4، 12 و 17 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402 و مواد مرتبط از قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1379 و قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 اعلام کرد که صلاحیت دادگاه صلح نسبی است، نه ذاتی، و رسیدگی به دعاوی طاری و مرتبط که خواسته‌ای خارج از صلاحیت دادگاه صلح دارند، در صلاحیت دادگاه عمومی است. در خصوص جرائم تعزیری درجه 6 و بالاتر و درجات پایین‌تر، تحقیقات همه جرائم باید در دادسرا انجام شده و رسیدگی توام نزد دادگاهی که صلاحیت جرم مهم‌تر را دارد صورت گیرد (ماده 313 قانون آیین دادرسی کیفری). در دعاوی متعدد در یک دادخواست، ملاک تعیین صلاحیت مبلغ هر دعوا به طور مستقل است و نه جمع مبالغ. کاهش خواسته پس از طرح دعوا تاثیری بر صلاحیت ندارد. آرای دادگاه صلح فقط نسبت به خواسته بیش از پانصد میلیون ریال که به جهت عدم تجدیدنظرخواهی قطعیت یافته‌اند، قابل فرجام‌خواهی هستند (ماده 367 قانون آیین دادرسی مدنی و تبصره 5 ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف). صلاحیت صدور اجراییه چک‌های مشمول ماده 23 قانون صدور چک مصوب 1355 از حدود صلاحیت دادگاه صلح خارج است، اما صدور اجراییه آراء داوری در حدود دعاوی در صلاحیت دادگاه صلح ممکن است (ماده 488 قانون آیین دادرسی مدنی). در دعاوی خانوادگی، امتیازات قانون حمایت خانواده مصوب 1391 در دادگاه صلح نیز جاری است، به ویژه معافیت از هزینه دادرسی و رسیدگی بدون تشریفات (ماده 8 قانون مذکور). رسیدگی به اعتراض ثالث، اعاده دادرسی، واخواهی و اعسار از پرداخت محکوم‌به نسبت به آرای شورای حل اختلاف با دادگاه صلح جانشین انجام می‌شود. نهایتاً، در خصوص پرونده‌های منتقل‌شده از شورای حل اختلاف به دادگاه صلح، اخذ مابه‌التفاوت هزینه دادرسی لازم نیست، مگر آنکه در قانون جدید تصریح شده باشد (با استناد به ماده 22 آیین‌نامه اجرایی قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1403 و ماده 60 قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت 2 مصوب 1393).